تاریخ ما
گزیده‌ای از تاریخ و تمدن جهان باستان

دانلود کتاب اعترافات آگوستین قدیس

دانلود کتاب اعترافات آگوستین قدیس   کتاب اعترافات آگوستین قدیس

اعترافات آگوستین قدیس

  نام کتاب:  اعترافات آگوستین قدیس  (تایپ شده) نویسنده: آگوستین قدیس مترجم: افسانه نجاتی

انتشارات: پیام امروز

سال نشر: 1382

زبان: فارسی

تعداد صفحات: 314 صفحه

فرمت: PDF

حجم: 2.30 مگابایت

 

مقدمه

با علم به اینکه زندگانی مردانی چون اگوستینوس، در درجه ی اول، یک وجه درونی دارد و بدون توجه به تلاطم و شیدایی عمیقی که حاکم بر نفس آنها می باشد، کردار و گفتار آنها مفهوم نمی شود، یادآوری اجمالی خطوط اصلی زندگی او حداقل برای دستیابی به چارچوب و مقطع زمانی مشخص و ثابتی برای افکار او، خالی از فایده به نظر نمی رسد. اگوستینوس به سال ۳۵۴ میلادی در نُمیدی (Numidie) شمال آفریقا، از یک مادر مسیحی و پدر غیرمسیحی متولد شده است. او از کودکی، زبان لاتین و حساب می آموزد؛ ولی یونانی را دیرتر شروع می کند به نحوی که فقط اندکی می توانسته از کتابهای یونانی استفاده کند. در دوره ی جوانی در قرتاجنه (کارتاژ)، توجه به علم خطابه پیدا می کند و علاقمند به آثار سیسرون می شود ولی به مرور درمی یابد که خطابه، صرفاً وسیله است نه غایت یعنی باید از آن فراتر رفت و به جستجوی حقیقت پرداخت. این روح جستجوگر که دیگر به حقایق نسبی و اعتباری رضایت نمی دهد و حقایق را ورای قراردادهای اجتماعی می داند، علاقمند به تعالیم مانوی مسلکان می شود، چه در این تعلیمات، کل اطوار عالم مطرح بوده است و شرور، الزاماً در مقابل خیر محض، عدمی دانسته نمی شده است بلکه اعتقاد به جنبه ی محض جوهری آن نیز بوده است. در سنت مانی، خیر و شر به عنوان دو اصل ذاتی کل عالم به حساب می آید و در نزد انسان نیز تقابل روح و جسم به عنوان دو منشأ نورانی و ظلمانی، محرز دانسته می شود به نحوی که ضمن قبول نوعی اصلات ماده که البته انکارناپذیر است احتمالاً بتوان انسان را دعوت به تزکیه و تطهیر کرد و او را قهرمان رستگاری عالم ساخت. با وجود گیرایی خاص تعلیمات مانوی برای اگوستینوس که آن هنگام جوانی بیست ساله است و خود، مدرسه ای نیز برای تعلیم فن خطابه، دائر کرده است، این مشرب نتوانست روح او را آرامش بخشد؛ موضع ثنوی مسلک مانویان، بسیاری از مسائلی را که به ذهن او خطور می کند بلاجواب می گذارد. درست در همان موقع، یکی از معروفترین نمایندگان مسلک مانی – استادی به نام فاستوس به شهر قرتاجنه (کارتاژ) می آید و در مباحثی که با اگوستینوس دارد، او را از لحاظ نظری، مجاب نمی کند؛ از این زمان به بعد، اگوستینوس ضمن قبول جنبه ی اصالت مادی گفته های مانویان، در اصول اعتقادی آنها، عمیقاً شک می کند و بالاخره، این مسلک را کنار می گذارد. خود او در کتاب اعترافات نوشته است: «بدین طریق با شکی که نسبت به همه چیز پیدا کرده بودم، بدون اینکه یقینی در مورد عقاید دیگر داشته باشم، تصمیم گرفتم که تفکر مادی را رها سازم و این عقیده در من قوت یافته بود که در حال شک، وظیفه ندارم بیش از آن در فرقه باقی بمانم، خاصه که عملاً بعضی از فلسفه های دیگر را بدان ترجیح می دادم.» در سال ۳۸۴ میلادی، یعنی در سی سالگی، اگوستینوس به رُمْ می رود و بالاخره در شهر میلان شمال ایتالیا، معلم خطابه می شود. در این سالها، او دوباره توجه به مسیحیت دارد و آثار آنبررُواز قدیس، نظر او را جلب می کند. نهایتاً در اثر آشنایی بیشتر با آثار بزرگان مسیحی بعد از اینکه مرحله ی روحی بس بحرانی را توأم با تنفر و انزجار نسبت به خود می گذراند، در تابستان ۳۸۶ (یعنی در سی و دو سالگی) حالت خاصی دراو پدید می آید و او به نحو رسمی، مسیحی می شود و به دست آنبررواز غسل تعمید می گیرد. بعد از بازگشت به آفریقا، او با گروهی از مسیحیان از سال ۳۸۸ تا ۳۹۱ میلادی صومعه ای را بنیان گذاری می کند که خود در صدر آن قرار می گیرد و آثار زیادی را به رشته ی تحریر درمی آورد. اگوستینوس به سال ۴۳۰ و سن ۷۶ سالگی در شرایط سختی که به علت هجوم اقوام ژرمن که از ناحیه ی اسپانیا به شمال آفریقا آمده بودند، در حالی که شاهد آتشی بود که در وطنش برپا شده بود و خونی که در آنجا ریخته می شد جان می سپارد. بنابر گزارشهایی که از نحوه ی مرگ او داده شده، او آنچنان فقیر و بی چیز بوده که نیازی به نوشتن وصیتنامه در خود ندیده است. قبل از پرداختن به افکار و آثار اگوستینوس درباره ی زندگانی او، ملزم به یادآوری چند نکته ی اساسی هستیم که شاید درمورد آنها، مورخان تاریخ فلسفه، به وحدت نظر کامل نیز نرسیده باشند. در مورد مسیحی شدن اگوستینوس در سن ۳۲ سالگی، گروهی از مورخان عقیده دارند که او در واقع همیشه مسیحی بوده واز این لحاظ، قابل قیاس با ترتولیانوس – که قبلاً از او یاد کردیم نیست ترتولیانوس قبلاً مُلحد و بت پرست بوده و بعد مسیحی شده است؛ در صورتی که اگوستینوس قبلاً نه بدان معنی ملحد بوده و نه بت پرست؛ بلکه در مورد او باید از نوعی بازگشت به دین مادری صحبت به میان آورد، نه از چیز دیگر. با وجود قبول مسیحیت و تعبّد کامل در قبال کلیسای مسیحی رسمی روم «کاتولیک»، نباید تصور کرد که آتش درونی اگوستینوس به خاموشی گراییده و روح جستجوگر وی، دفعتاً از کار مانده باشد. کمتر متکلّمی را در کلّ تاریخ می توان یافت که بعد از طی مراحل شک و رسیدن به یقین، به اندازه ی او، ذهن پرتحرک و خستگی ناپذیر پیدا کرده باشد؛ به همین دلیل، افکار گوستینوس را اگر از همین جنبه ی درد درونی شخصی که گویی به نحوی همیشه همراه او می باشد، جدا سازیم وآنها را به صورت احکام کلی انتزاعی و احتمالاً علمی محض در نظر بگیریم، به محتوای اصلی آنها خلل وارد خواهیم آورد. بدین سبب بعضی از متخصصان، نحوه ی تفکر او را «مابعدالطبیعه ی تجربه ی درونی نامیده اند»؛ چه در واقع، اگوستیونس تا پایان عمر، فعالیت نظری خود را حفظ کرده و در مسائل بسیار زیاد عقیدتی و فلسفی، گویی دائماً به تفکر و تأمل پرداخته و چه بسا افکار قبلی خود را نه فقط انتقاد بلکه گاهی کاملاً مردود نیز دانسته است. به همین دلیل، قبول مسیحیت را در سی و دو سالگی در نزد او، نه می توان واقعاً به معنای تام کلمه، ملاکی برای پایان یافتن دوره ای دانست و نه ضابطه ای برای آغاز دوره ی دیگر، بلکه گویی حالت واحدی از لحاظ روانی و اخلاقی، کل حیات درونی و زندگانی بیرونی اگوستینوس را تشکیل می دهد و بر همین اساس است که آثار اگوستینوس را باید فهمید، چه او، یکی از آن متفکرانی است که میان آثار و زندگانی اش، فاصله ای قرار ندارد و فهم یکی، بدون فهم دیگری امکان پذیر نیست. افکار اگوستینوس: از لحاظ تاریخی تفکر فلسفی در عالم مسیحی در دوره ی قرون وسطی ، آثار و افکار اگوستینوس، حائز اهمیت بسیاری است، به نحوی که با قاطعیت می توان گفت که فهم سیر این تفکر، بدون تعمق و بررسی این آثار و افکار، به هیچ وجه مقدور و میسر نیست و کل این سیر تحولی را می توان، خاصه تا اواسط قرن سیزدهم میلادی، از لحاظی صرفاً بسط و گسترش همین افکار دانست، حتی موقعی که از بطن و گاهی نیز در مقابل آن، افکاری در زمینه ی سنتهای دیگر، چون مشائی و یا عرفانی محض و غیره قد علم کرده باشد. با این حال، در ضمن نباید فراموش کرد که اگوستینوس از لحاظ تاریخی نه فقط اولین متفکر بزرگ مسیحی نیست بلکه به معنایی، فلسفه ی او نهایت و نتیجه افکاری است که در سیر تحولی – و نه الزاماً تکاملی خود به او رسیده است. آنچه بیشتر اگوستین را از متلکمان بزرگ قبلی که در تاریخ به عنوان مدافعان (Apologistes) و آبای (Patrisiques) مسیحی شناخته شده اند، متمایز می سازد، نه الزاماً قدرت او در تفکر است و نه حتی در نفوذ کلام او و با اینکه از طرف دیگر، او را از این لحاظ نیز کمتر از اسلافش نمی توان دانست، به هر طریق علت شهرت او را از جهات دیگر نیز باید مورد توجه قرار داد. البته بیشتر مدافعان و آبای قرون اولیه ی میلادی به زبان یونانی نوشته اند و از لحاظی می توان به حق بیان داشت که سنتهای مسیحی، به مرور در انتقال تدریجی خود از سرزمینهای شرقی دریای مدیترانه به سرزمینهای غربی همان دریا، زبان عوض کرده و چون کتب دینی و فلسفی نیز بناچار به زبان لاتینی به رشته ی تحریر درآمده است، احتمالاً شاید بتوان گفت که اگوستینوس و آثار او به این لحاظ، بیشتر سرمشق متکلمان و فلاسفه ی بعدی قرار گرفته است و آنها چه از لحاظ سبک نگارش و چه از لحاظ انتخاب اصطلاحات فنی مناسب، به او تأسی جسته اند. ولی باز از این جهت نیز او را نمی توان منحصر به فرد دانست و تقدم زمانی متکلمان بزرگ دیگری چون ترتولیانوس که حدوداً دویست سال قبل از او، به زبان لاتین می نوشته اند و در کار خود نیز موفق بوده اند، نادیده گرفت. به همین دلیل، شهرت تاریخی اگوستینوس را از لحاظ دیگر نیز باید جستجو کرد و با توجه به وجوه دیگر مسئله، مشخصات عصری که او زندگی کرده است و با دقت در جریانات اصلی این زندگی، مطالب را بهتر مورد تحلیل و بررسی قرار داد. در سال ۳۱۳ میلادی، با صدور فرمانی رسمی از طرف امپراطوری – تحت عنوان «فرمان میلان» مسیحیت دین رسمی امپراطوری روم گردیده است. خود امپراطور – یعنی قسطنطین به سال ۳۲۳ میلادی – خواه به علل اقتصادی و خواه به علل سیاسی – مسیحی شده و مرکز امپراطوری را به قسطنطنیه یعنی شهری که به نام خود به سال ۳۳۰ میلادی بنا کرده انتقال داده است. البته اگر رواج مسیحیت و رسمیت یافتن آن در روم، خود نشانی از اضمحلال و باطل شدن شعارهای متداول سابق این امپراوطوری است ولی هنوز در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم که درست مقارن زندگی اگوستینوس است (او به سال ۳۵۴ متولد و به سال ۴۳۰ وفات یافته است) عظمت و قدرت روم، یک امر مسلم و یقینی تلقی می شده است و شعرای رسمی لاتینی با طمطراق از قدرت این امپراطوری و عدالتی که که از هر لحاظ در آن برقرار می دانستند در سرودهای خود منعکس می کرده اند. ادعای کلی بر این بوده است که در این امپراطوری، هرکس می توان خود را شهروند جامعه ی وسیع و بزرگی بداند و شبیه به افراد یک خانواده، تحت حمایت قانون واحدی مشغول زندگی باشد و همه ی اقوام و نژادها، بدون تبعیض، می توانند از طریق تجارت و تبادل فرهنگ و امکان برگزاری مراسم دینی خود و تشکیل خانواده به نحو دلخواه با یکدیگر رابطه ی آزادانه ای داشته باشند و از رفاه و آسایش عمومی برخوردار گردند. البته آنچه از لحاظ آرمانی، احتمالاً می توانست مقبول تمام اقوامی باشدکه هنوز تحت سلطه رومیان زندگی می کرده اند، عملاً با مشکلات زیادی روبرو بود که مسلماً دلالت کامل به انحطاط امپراطوری رومی داشت به نحوی که دیگر آینده ای با ملاکها و ضوابط سابق برای آن، قابل تصوّر نبود. امپراطوری از درون پوسیده و استحکام سنتی خود را کاملاً از دست داده بود. توضیح اینکه در ابتدا، امپراطوری رم از جامعه های متفاوتی تشکیل می شد که هر یک به نحوی استقلال داشتند ولی به مرور به علت اغتشاشات و عدم نظم که در گوشه و کنار به وجود می آمد، به ناچار نوعی حکومت سلطنتی به سبک مصریان به وجود آمده بود که علاوه بر قدرت ارتش، از نظم بسیار دقیق اداری هم برخوردار بود که می توانست ضامن بقای امپراطوری باشد، ولی به مرور نوعی عدم اطمینان نسبت به امپراطور و عمال او پیدا شده بود به طوری که جوانان از خدمت نظام، شانه خالی می کردند و دیگر کسی از میان آنها پروای حفظ عظمت روم را در سر نمی پروراند و عملاً افرادی که مورد نیاز ارتش رومی بود، از میان بَربَرها – منظور اقوام غیررومی یعنی ژرمن و احیاناً اسلاو است انتخاب می گردیدند. این افراد، نسبت به خواست واقعی دولت مرکزی، اغلب بی اعتنا بودند. در اواخر قرن چهارم، ارتش روم انحصاراً متشکل از مزدوران خارجی بود و عملاً رومیان استحکام مهمترین نهاد اجتماعی خود یعنی ارتش را از دست داده بودند. انحطاط در زمینه های دیگر هم به چشم می خورد. طبقات ثروتمند رومی، صرفاً به اشیاء تجملی نوع شرقی، علاقمند بودند و فنون و صنایع داخلی آنها که ظرافت تولیدات شرقیان را نداشت به مرور رو به زوال رفته بود. طبقات خورده مالک سنّتی که تا آن زمان ضامن سلامت اقتصادی تولیدات نوع کشاورزی بودند کم کم با ورشکستگی روبرو شده و در عوض، طبقه ی سناتورها و اعیان تازه به دوران رسیده، به اموال خود به سهولت می افزودند و عدم تعادل عمیقی درون جامعه ی رومی به چشم می خورد. البته، وضع نابسامان درونی که در تمام زمینه ها دیده می شد، در عین حال، مصادف با یک خطر بزرگ خارجی بود که دیگر احتمال بقای امپراطوری را بیش از پیش کاهش می داد و آن، ازدیاد جمعیت و در نتیجه، مهاجرت و حرکت اقوامی بود که تا آن زمان ورای رودخانه ی رَیْن و دانوب در سرزمینهای غیر حاصلخیزی که تقریباً برای رومیان، ناشناخته بود زندگی می کردند و رومیان، آنها را وحشی و بَرْبَرْ می نامیدند. این اقوام که زندگانی طایفه ای داشتند و خانواده، سلول اصلی جامعه ی آنها را تشکیل می داده است، از لحاظ تاریخی، در دسته ها و گروههای بزرگتری شناخته شده اند از قبیل: فرانک (Francs)، واندال (Vandates)، گوت (Goths)، بورگوند (Burgondes)، ساکسن (Saxons)، آلمان (Alemans)، ویزیگوت (Wisigoths)، و غیره … در آن عصر، تعداد کمی از مبلغین مسیحی که به آن سرزمینها رفته بودند، و هنور موفق نشده بودند واقعاً بر اعتقادات محلی آنها فائق آیند.از طرف دیگر، با اینکه رومیان از سال ۲۸۰ میلادی حرکت و مهاجرت این اقوام را ممنوع کرده و مانع از آن می شدند، ولی عملاً در اواخر قرن چهارم، اینان، قسمت عمده ی غرب امپراطوری روم را در اختیار داشتند. با توجه به پیشرفت فوق العاده ی این قبایل بَرْبَرْ، گروهی از رومیان، مسیحیت را عامل ضعف و انحطاط روم می دانستند و تصور می کردند که احتمالاً با احیای اعتقادات سنتی بتوانند غرور ملی را دوباره در میان اقوام رومی بیدار کنند و سپری در مقابل خارجیان به وجود آورند و مانع از اضمحلال بیشتر شوند. همچنین از طرف دیگر، باید یادآور شد که در میان خود مسیحیان نیز اختلاف، اندک نبود؛ زیرا چه بسا رومیان بعد از رسمیت یافتن مسیحیت قادر نمی شدند با این دین که به هر طریق از نوع سنت شرقی بود، انطباق حاصل کنند؛ و با وفاداری به مراسم و افکار قبلی خود، نوعی وضع التقاطی پیدا می کردند و به جای اینکه عادات غیر مسیحی خود را ترک کنند، عملاً آنها را به دورن کلیساها کشانده بودند و همین همیشه خود عامل مسلم اختلاف و موجب کشمکش دائمی بود. با توجه به اوضاع و احوال حاکم بر امپراطوری روم و دقت در آثار اگوستینوس، خاصّه با نظر داشتن ترتیب تاریخی آنها، کاملاً معلوم است که کوشش اگوستینوس، استحکام بخشیدن به موضع نظری مسیحیان و حفظ وحدت کلام در میان آنها بوده و به نحوی می خواسته با دفاع از افکار رسمی کلیسا، یعنی مجمع مقدس مسیحیان، مانع از هم پاشیدگی اصول اعتقادی مسیحیان شود. یعنی اگر امپراطوری از بنیان ویران و در شرف فرو ریختن بود، کلیسای مسیحی می بایست به همین علت، بنیان محکم و اصول اعتقادی واحد و مشخص پیدا می کرد و حساب خود را از امپراطوری جدا می ساخت؛ زیرا همان طوری که اگوستینوس در اثر معروف خود شهر خدا تحلیل می کند، مسیحیت در حفظ جامعه ی خاکی که عملاً گرایش بسوی مدینه ی ضالّه دارد نمی کوشد، بلکه منظور، برپایی و حفظ مدینه ی فاضله خدایی است؛ که در آن صحبت از ملکوت آسمان است و بقا و سعادت اخروی نفس، تضمین می شود. اگوستینوس نه فقط با هر نوع فلسفه و اعتقادی که احتمالاً به شِرْکْ منجر می شود، مخالف است، بلکه در نزد مسیحیان هم برعلیه هر نوع فرقه بندی و گروههایی که مسیحیت را به سبک خود تفسیر می کنند، شدیداً به مخالفت می پردازد. آیا اطلاع از این جبنه ی کار اگوستینوس، برای توجیه شهرت خاص او کافی است؟ جواب سؤال ما البته منفی است چه در واقع مدافعان سلف او نیز همین مهم را به عهده داشته اند. با این حال باید دانست که موقعیت اگوستینوس و شخصیت او با وضع اصلافش، بسیار متفاوت است. آنها از اعتقاد و ایمانی صحبت می کردند که نه فقط رسمیت نداشت بلکه دائماً نیز سرکوب می شد و شخص مسیحی به هر بهانه ای که بود در مظانّ تهمت قرار می گرفت و مورد شتم و شکنجه ی مقامات رسمی غیرمسیحی واقع می شد، در صورتی که اگوستینوس در زمان خود، مدافع و مروج دینی است که رسمیت دارد و اصول اعتقادی آن تا حدودی مشخص شده است. حتی ترتولیانوس که از اسلاف نزدیک اگوستینوس و از مدافعان مسیحی طراز اول لاتینی نویس به حساب می آید، نمی تواند به تمامه، مورد قبلو کلیسای رسمی باشد، چه او، گرایش به یکی از همین فرقه ها یعنی پیروان مونتانوس داشته است که اصلاً مورد قبول کلیسا نیست و جنبه ی الحادی دارد. اگوستینوس نه فقط با دین مانوی که در جوانی بدان گرویده و به جنبه ی ظاهری شرّ، قائل بوده است درمی افتد، بلکه با تما فرقه هایی که به نحوی از انحاء براساس تعلیمات آنها یکپارچگی و وحدت مسیحیت در معرض خطر احتمالی قرار می گرفت به مبارزه می پردازد و کلاً اکثر آثار او، جنبه ی بحثی و مجادله ای دارد و گویی، او یک تنه با تمام موضعهای احتمالی که استحکام کلیسای مسیحیان را متزلزل می کند به مخالفت برخاسته است، مثلاً برعلیه پیروان سرسخت پلاژ و آریوس و پیروان دونات بحث و استدلال کرده و افکار آنها را نادرست تشخیص داده است. بدون اینکه در اینجا بخواهیم حقانیت و یا عدم حقانیت کلامی و فلسفی این فرقه ها را زیر سؤال ببریم و یا الزاماً ادعای مسیحیت رسمی را نسبت به اعتقاد آنها درست بدانیم، در هر صورت، قدرت کلام و قلم اگوستینوس را در این مهم، نمی توانیم نادیده بگیریم و همین نیز سرمشق و الگویی برای تمام متکلمان مسیحی بوده است که او را قدیس آفریقایی می نامیدند ولی در قرون بعدی، در اوضاع و احوال مشابه، وقتی که سنت رسمی اعتقادی خود را در مظانّ خطر می دیدند با اقتدا بدو به دفاع از آن می پرداختند، ولی شاید هیچکدام در واقع نه حرارت و شوق اگوستینوس را داشته اند و نه سوز و شیدایی و نه عمق و صداقت او را. از این حیث، در نوشته های او، آنچه جزمی و شاید هم گاهی جنبه ی خشن و قشری دارد، هیچگاه زننده به نظر نمی رسد؛ خاصّه که تجربه ی او صرفاً شخصی است و گویی اگر از این تجربه ضرری حاصل آید، باید اول متوجه شخص وی گردد؛ بدین سبب خواننده ی آثار او، بدون اینکه همیشه منطقاً و عقلاً با او موافق باشد، از لحاظ عاطفی، نوعی همدلی و نزدیکی با او احساس می کند و البته، این حالت در نزد خواننده ی کتاب معروف اعترافات او، با توجه به جنبه ی ادبی مسلم آن نیز بیشتر بروز می کند. از این جهت، او که برای دفاع از اعتقادات کلیسای رسمی، خود را در صف اول قرار داده است و هیچ نوع سازشی با افکار غیر در نزد او دیده نمی شود، گاهی عملاً مورد تقلید کسانی واقع شده است که برعلیه این کلیسا به نحو پنهانی و یا آشکارا به مبارزه برخاسته اند. از این لحاظ می توان از قاتشالک (Gottschalk) در قرن نهم و لوتر (Luther) در قرن شانزدهم و پیروان ژانسنیوس (Janeenius) در قرن هفدهم نام برد که با هدفی کاملاً مغایر با هدف او، همگی صریحاً به او اقتدا کرده اند. آثار اگوستینوس: سفر آگوستین به میلان، پنج سال به طول انجامید و سپس به آفریقا بازگشت؛ جایی که خاطره‌ی مانویت او هنوز از حافظه‌ی جمعی آن زدوده نشده بود. لذا برای اثبات گسست خود از گذشته‌اش، باید وقت بسیاری را صرف ارائه‌ی مباحث ناب در جهت باورهای نوینش می‌کرد. وی بیش از سیزده رساله در رد آرای مانویان به رشته‌ی تحریر درآورد. گذشته از این‌ها، دو کتاب از میان آثار او، در زمره‌ی کتب مانای تاریخند؛ نخست اعترافات که در سال ۴۰۰م، یعنی در سال ۴۶ سالگی وی نوشته شده است و ناظر بر شرح زندگی و احوال اوست. و دوم، شهر خدا، که در واقع متشکل از دو بخش است: بخش عمده و غالب آن در دفاع از مسیحیت و رد اتهاماتی که توسط غیر مسیحیان رومی بر آیین مسیحیان وارد می‌آمد نوشته شده و مابقی، در بر گیرنده‌ی پاره‌ای دیدگاه‌های اجتماعی ـ سیاسی آگوستین است. از آگوستینوس، آثار بسیاری به صور مختلف، از قبیل کتاب و رساله و مقاله و موعظه و نامه و یادداشت و غیره باقی مانده که تعداد کل آنها به بیش از هشتاد اثر تخمین زده شده است. البته بدون آشنایی کامل به زبان لاتین، نمی توان از محتوای کل این آثر باخبر شد. با توجه به اینکه متخصصان کلام مسیحی در صورت لزوم، همیشه از متن لاتین این آثار استفاده می کنند، عملاً جز چند نوشته ی بسیار معروف – چون اعترافات، شهر خدا و …، کل این آثار به زبانهای دیگر، اعم از غربی یا شرقی ترجمه نشده است. علاوه بر دو اثر معروف نامبرده، می توان از چند نوشته و رساله ی دیگر چون محاورات کاسی سیاکُن، برعلیه آکادمیان، درباره ی حیات سعادتمند و همچنین از حدیث نفس (خودگویه)هایی مانند در بقای نفس و نوشته هایی مثل در موسیقی و در تثلیث و از نامه هایی با ژروم قدیس و پولین قدیس  و از چندین موعظه معروف نام برد. در انتها، بالاخره باید از کتابی نام برد که همیشه برای شناخت درست افکار اگوستینوس، بحث انگیز بوده و آن کتابی است تحت عنوان تجدید در نظرات سابق که او، آن را در اواخر عمر تهیه کرده و در آن، با توجه به ترتیب تاریخ به جمع آوری مقداری از نوشته های قبلی خود پرداخته و به نحو نهایی خواسته است در نظرات سابق خود تعمق کند. اگوستینوس در این نوشته آخر، نه فقط خطاها و اشتباهات قبلی خود را متذکر شده بلکه صراحتاً بعضی از افکار خود را تغییر داده است، مثلاً به جای قائل شدن به اراده ی آزاد و اختیار در نزد انسان، این بار از نوعی لطف و فیض خداوندی صحبت کرده و همانطوری که در قسمتهای بعدی بحث خواهد شد موضع خود را در قبال فلسفه های سنت افلاطونی و افلوطینی مشخص ساخته است. او همچنین، علاقه ی خود را به فلسفه، در دوره ی جوانی، افراطی دانسته و در واقع، دیگر، کلام مبتنی بر کتاب مقدس را از هر لحاظ به تفکر فلسفی ترجیح داده است و نهایتاً اولویت را در شناخت حقایق، به روشنایی درونی داده است نه به استدلال و جدل عقلی.  

معرفی کتاب

اعترافات کتابی است که سنت آگوستین، متفکر و فیلسوف ایتالیایی، آن را در قرن پنجم به رشته تحریر درآورده و طی آن احوال، افکار و دغدغه‌های خویش را بازگو نموده است. وی ضمن اعتراف به گناهانی که در راس آن‌ها دوری از عشق به پروردگار بوده است, خواننده را با تار و پود تاملات کلامی ـ فلسفی خویش آشنا می‌سازد. وی در اعترافات خود، عشق الهی را با تامل فلسفی در هم‌ می‌آمیزد و هر نوع گناهی ـ هر چند بسیار خرد ـ را مستوجب خشم خدا می‌داند و مویه‌کنان طلب بخشایش می‌کند. شدت ندامت او از برای گناهان کوچک, انسان را حیران می‌سازد, چرا که به هنگام نگارش ‘اعترافات’, او اسقفی بلند مرتبه بوده است و همگان نیکی‌هایش را می‌ستایند . آگوستین در اعترافات، بی محابا علیه نفس خود اقامه دعوا می‌کند و در این راه از رسوایی این جهانی ذره‌ای بیم به دل راه نمی‌دهد .آگوستین, وضوح ایمان را مقدم بر عقل می‌داند .او می‌گوید ایمان می‌آورم تا بفهمم .فلسفه آگوستین به وام‌دار فلسفه حکمت متاخر باستان و نیز وحی مسیحی است. روی هم رفته آگوستین گناه‌کاری حرفه‌ای بود که پس از سی و دو سالگی به قدیسی عظیم‌الشان بدل گشت .اما رذایل او هر چه که باشد با فضایلش تعدیل می‌شوند .در میان جذاب‌ترین بخش‌های این کتاب, می‌توان از آن مطالبی یاد کرد, که درباره مادرش نگاشته است .آشکارا می‌توان دید که او همواره فرزندی خوب و رئوف بوده زیرا در میان تمامی گناهانی که وی در کتاب اعترافات، به آن اقرار می‌کند، بی مهری نسبت به دیگران ـ خصوصا والدین ـ دیده نمی‌شود .در میان تمامی گناهانی که مایل بود بدان‌ها اقرار کند, یک گناه در دل همه گناهان دیگر جای داشت و آن تبیین فلسفی از عالم و دوگانه دیدن توحید ـ خدای شر و بدی‌ها و خدای خیر و نور که تحت تاثیر مانویان آن‌ها را آموخته بود ـ بود، که همیشه خطر برگشت به آن را احساس می‌کرد. کتاب اعترافات در وهله نخست, اقرار نگارنده است به گناهان و خطاهایش و در وهله دوم, معرفت او است به حقیقت و رحمت پروردگار .عنوان کتاب, این هر دو غایت را که متمم یکدیگرند دربردارد .در وهله سوم یعنی پس از رهایی از دام خطاها و دیدار حقیقت, قدیس آگوستین زبان به ستایش خداوند می‌گشاید و لطف او را سپاس می‌گوید .او از اقرار به گناهان, به سوی شهادت به ایمان, و از آن جا به جانب اعتراف به جلال پروردگار ره می‌سپارد .در کلمات آغاز کتاب آگوستین می‌گوید: «کدام ستایش می‌تواند سزاوار جلال پروردگار باشد.» در میان آثار بسیار متعدد اگوستینوس، شاید هیچ یک به اندازه ی کتاب اعترافات، دلنشین نیست، به نحوی که کمتر خواننده ای بتوان پیدا کرد که در مورد صداقت و خاصّه خضوع مؤلف، شک کند و یا به هر طریق از لحاظی تحت تأثیر قرار نگیرد. البته منظور فقط این نیست که اگوستینوس، حتی در یک مورد هم، برای خوشایند خواننده ی احتمالی خود، مطالب را ننوشته است بلکه منظور این است که خواننده به نحو مستقیم، مورد خطاب او نیست، مؤلف در قسمتهای عمده ی کتاب که در واقع نوعی حدیث نفس و خودگویه می باشد، خود را انحصاراً در مقابل خداوند قرار داده است و از این لحاظ، آنچه او اعتراف می کند به معنایی از مخاطب واقعی او، پنهان نیست. کوشش مؤلف در جریاناتی است که بر او گذشته است و از همین لحاظ است که آنچه ظاهراً جنبه ی پراکنده گویی دارد و اشاره به جریانات جزئی و گاهی بی اهمیت است در واقع به مرور مسیر تحولی شخص او را پدیدار می سازد و نحوه ی کار وی را نشان می دهد. اینکه او چگونه از امور جهان خاکی، روبه سوی خداوند آورده و با تشخیص فریبندگیها و با بیان آلودگیها چشم امید به مبدأ خیر دوخته است. کتاب اعترافات اگوستینوس را به هیچوجه نمی توان همردیف و همشکل کتابهایی دانست که عناوین مشترک و یا مشابه دارند چون اعترافات ژان ژاک روسو و یا خاطرات شاتوبریان، چه، نظر اصلی اگوستینوس، نوشتن یک اثر ادبی و هنری نیست؛ او نه می خواهد نمونه ای از نثری زیبا بسازد و نه استعداد و قدرت تلقینی تخیلات و تصورات ذهنی خود را به نمایش بگذارد. حتی نظر به همدلی و همرازی با خواننده ی احتمالی خود را هم ندارد. متن او، طوری است که گویی او، حتی آن را برای تسکین و یا تطهیر خود ننوشته است. اعترافات به گناه و توبه، هرچقدر هم صادقانه و با خضوع بیان شود باز واقعیت را نمی زداید. آنچه رخ داده، جنبه انضمامی و وجودی دارد و مهم آن است که شخص از معنای آن، سردربیاورد و از طریق گذشته ی خود و فهم آن، جهت اصلی تکاملی خود را بیابد. از این لحاظ، کتاب اعترافات اگوستینوس در عین شخصی بودن، اساس تاروپود جریانات زندگانی انضمامی شکل گرفته است و فیلسوف در واقع با غیرفیلسوف، شریک شده است، چه تفکر از تجربه ی زندگی روزمره تغذیه کرده است و مطلق، صرفاً در امور جزئی مورد بررسی قرار گرفته است. کتاب اعترافات من حیث المجموع، حکایت از نفسی دارد که در جستجوی خداوند از توهمی به توهمی دیگر دچار می شود و از رنجی به رنج دیگری می رسد و نهایتاً، گویی سرّ بازیابی راه اصلی در همان شناخت وجوه عمیق خود نفس است و احتمالاً شناخت صحیح نفس، منجربه شناخت خداوند می شود. محتوای کتاب: کتاب اعترافات، از سیزده قسمت تشکیل شده است که هر قسمت را می توان به عنوان یک دفتر تلقی کرد. ده قسمت اول به نحوی اختصاص دارد به شرح حال و جریانات زندگانی خود مؤلف از زمان کودکی تا سی و دو سالگی که بالاخره منجر به گرفتن غسل تعمید او شده است و قسمت دهم به بعد، تا حدودی نوعی شرح و تحلیل فلسفه ی نظری است که گویی به منظور توجیه و اثبات اعتقادات مسیحیان به رشته تحریر درآمده است. • در سه قسمت اول، اگوستینوس، بعد از اشاره به عظمت خداوند از دوره ی کودکی خود و نحوه ی درس خوانی و از عدم تعادل دوره ی نوجوانی و شرح بعضی اعمال ناشایست از قبیل دلگی گریها و دزدیها و غیره و اینکه اغلب، گناه همراه با نفع پرستی است و سؤال درباره ی منشأ گناه و همچنین از عشق ناپاک خود و از عدم توجهش به کتاب مقدس و علاقه اش به مانویّت، صحبت می کند. • او، قسمت چهارم کتاب خود را به نه سال از زندگانی خود اختصاص داده که به نظرش تماماً اشتباه بوده است. او از تدریس فن خطابه و از علاقه اش به علم نجوم و از نوشته هایی که درباره ی هنر و زیبایی، تحریر کرده است و همچنین از رابطه ی نامشروعی که با زنی داشته، صحبت می کند. ضمناً لازم به یادآوری است که در اواخر همین قسمت چهارم، او اشاره ای نیز به مقولات ارسطو کرده است. • اگوستینوس قسمت پنجم کتابش را بیشتر اختصاص به سن بیست و نه سالگی خود داده است و از اسقف مانوی مسلک، فاستوس، که استاد او بوده و از لحاظ فن خطابه، بالادست نداشته و به همین دلیل، دیگران را تحت الشعاع قرار می داده، صحبت کرده است؛ همچنین از شقاوت و بدبختی ناشی از علومی که در آنها، توجه به خداوند نشده، بحث به میان آورده است. او بیان می کند که دیگر موضع مانویان، او را راضی نمی کرده است. در پایان، از سفر خود به شهر میلان و آشنایی خود با آنبرواز قدّیس (St.Ambroise)، سخن می گوید. • در قسمت ششم، اگوستینوس از مادر خود، مونیک (Monique) که به میلان نزد او آمده است و از بحثهای خود با دوستش الیپی سیس و همچنی از زن جدیدی که به نحو نامشروع وارد زندگانی او شده، صحبت می کند. • در قسمت هفتم، اگوستینوس انتقاداتی که بر افکار مانوی مسلکان وارد می داند بیان می کند و همچنین از مشکلاتی که در فهم و ریشه و مبنای شرور وجود دارد صحبت به میان می آورد. او به نحو کلی اشاره به آثار افلاطونیان می کند و می گوید که این آثار با اینکه در نزد شخص او، وسعت نظر پید آورده است ولی در هر صورت، چون مبانی اصلی اعتقادی خود را نتوانسته از این آثار بدست آورد، آنگاه توجه به کتاب مقدس (اعم از عهد عتیق و جدید) پیدا کرده است. • در قسمت هشتم، اگوستینوس، مقدماتی فراهم آورده است تا لحظه ی سرنوشت ساز زندگانی خود را که به تردیدهای او خاتمه داده است بیان کند. او از لذتی که در ارشاد و هدایت افراد به انسان دست می دهد و همچنین از اینکه عادت، چگونه انسان را اسیر خود می سازد و بالاخره اشاره به این جریان کرده است که روزی در همسایگی محلی که سکونت داشته، عبارتی را می شنود که کودکی به زبان می آورده است. آن عبارت از این قرار بوده: بردار و بخوان (Tolle et lege). این عبارت از زبان یک کودک ناشناس، تأثیر خاصی بر او بخشیده است و نظر او، صرفاً متوجه کتاب مقدس شده است. • در قسمت نهم، اگوستینوس، راجع به لطف و فیض خداوند و از انصراف خود از تدریس فن خطابه و از تصمیم قطعی خود برای قبول مسیحیت رسمی صحبت کرده است. ضمناً نحوه ی مرگ مادرش را شرح داده و سخنانی که او در لحظه ی آخر زندگانی خود به زبان آورده، نوشته است. •در قسمت دهم، اگوستینوس، بحث خود را متوجه این مسئله کرده است که به هر طریق، انسان را به نحو کامل نمی توان شناخت و آنچه در مورد او، یقین می توان داشت حُبّ و عشق است که به نحوی از انحا، او نسبت به خداوند دارد. اگوستینوس در ضمن با تفصیل راجع به حافظه صحبت می کند که تاحدود زیادی تذکار افلاطونیان را در ذهن تداعی می کند و اظهار می دارد تجسس خداوند، همان تجسس سعادت و ابتهاج است. انسان، عشق طبیعی به حقیقت دارد و فقط موقعی از حقیقت روی برمی گزداند که آن را مخالف شهواتش بیابد و کافی است تا تسلیم شهوات نشود تا نهایتاً خداوند براساس همان حق و حقیقت برای انسان شناخته شود. او ضمناً اشاره می کند به وسوسه های این جهان خاکی که بصورت اصلی خود در نزد انسان پدید می آید مانند لذت و کنجکاوی و تکبر. در انتها، برای تلخیص افکار کلامی خود، فقط مسیح را به عنوان واسطه میان انسان و خداوند معرفی می کند. • در قسمت یازدهم، اگوستینوس از خداوند می خواهد که فهم متون مقدس را برایش ممکن سازد و به حقایقی که حضرت موسی دریافته است اشاره می کند. کل عالم را مخلوق و خلقت را مسبوق به عدم می داند ولی از آنجا که زمان نمی تواند اندازه و مقیاس سرمدیت باشد، به زمان قبل از خلقت، قائل نمی شود، یعنی عالم را حادث زمانی نمی داند. برای روشن شدن این مطلب، اگوستینوس بحث بسیار عمیقی درباره ی ماهیت زمان می کند. زمان چیست؟ مقیاس زمان کدام است؟ گذشته و آینده کجاست؟ چگونه گذشته و آینده در زمان حال تصور می شود؟ آیا زمان، مقیاس حرکت است؟ آیا روح، مقیاس زمان است؟ غیره و غیره… این قسمت از کتاب، بسیار خواندنی و جالب توجه است و مطالب زیادی از این قسمت در بحث مربوط به فلسفه ی اگوستینوس آورده خواهد شد. • در قسمت دوازدهم، اگوستینوس بیان می کند که تجسس حقیقت مشکل است و از سهل انگاری باید خودداری کرد و بعد، مطالبی در «ماده ی اولیه» و طبیعت آن می آورد و نهایتاً می گوید که این ماده، مسبوق به عدم و خود هیچ است. بعد اضافه می کند که قسمت آخر «سفر تکوین» عهد عتیق را به نحو متفاوت می توان تفسیر کرد و موسی معانی مختلف واقعی این متون را فهمیده است. • بالاخره در آخرین قسمت کتاب، یعنی در قسمت سیزدهم، اشاره به این مطالب شده که به هر طریق، هر مخلوق وابسته به خیر محض خداوند است و تابع لطف و رحمت اوست. درباره ی تثلیث و تأثیر روح القدس نیز صحبت شده و بیان گردیده که فقط از طریق ایمان است که انسان امید و استحکام می یابد. او باز اشاره به خیالبافیهای مانویان می کند و از معنای عمیق عرفانی خلقت سخن به میان می آورد. کتاب، با این اعتقاد به پایان می رسد که به هر طریق در فطرت انسان، نشان محرزی از خداوند است. کتاب اعترافات، از نثری خودبسنده برخوردار است؛ نثری که سرشار از اندیشه‌ها وخاطره‌های شخصی و خانوادگی است و در ضمن واگویی و واکاوی آن خاطرات، عالی‌ترین افکار انتزاعی فلسفی و کلامی را در میان می‌گذارد؛ چنان‌که امروزه نیز اندیشه‌هایش درباره‌ی مباحثی مانند حافظه، زمان، و زبان، قابل تأمل است. در عین حال، کشش و جاذبه‌ی متن که از تجربه‌ای وجودی برمی‌خیزد، حتّی می‌تواند سرآغازی باشد برای افراد علاقه‌مند، امّا غیر متخصص در حوزه‌ی الهیات وجودی. چرا که پرده‌برداری از خفایای زندگی یک انسان کمال‌طلب، خود به منزله‌ی ارائه‌ی نمونه‌ای است برای کسانی که به حقیقت عشق می‌ورزند و سودای تبلیغ آن را در سر دارند.  ]]>

You might also like

Leave A Reply

Your email address will not be published.