تاریخ ما
گزیده‌ای از تاریخ و تمدن جهان باستان

لیشمانیا چیست؟

لیشمانیا چیست؟؟

شاید کمتر کسی درمورد لیشمانیا بداند اما بد نیست کمی در مورد این موجود تک یاخته بدانیم

لیشمانیا تک یاخته ای از گروه تاژکداران است

انتشار جهانی دارد و در آسیا و آفریقا زیاد دیده می شود حتی در آمریکای لاتین و آمریکای جنوبی هم داریم.

 

لیشمانیا چیست؟

در کل،در ایران لیشمانیا دو فرم بالینی دارد 

الف.فرم جلدی یا کوتانئوس به نام:سالک

ب.فرم احشایی یا ویسرال به نام:کالاآزار

این تک یاخته در زخمی که روی پوست انسان است می تواند وجود داشته باشد .اما این لیشمانیا ، ناقلش پشه خاکی یا sand flyاست .

این پشه خاکی، نوع ماده اش، از ناحیه زخم خون خواری می کند و هسته ی  سلولی تک یاخته لیشمانیا را که لیشمن نام دارد می خورد

لیشمن ها به شکل کروی یا بیضی هستند

لیشمن های خورده شده در روده پشه خاکی رشد کرده و تغییرشکل میدهد و تبدیل به انگلی میشود که یک تازک آزاد در قسمت قدامی اش دارد.

این انگل درون بدن پشه خاکی حرکت کرده و وارد خرطوم آن می شود و با نیش زدن ،آن را به بدن میزبان تزریق می کند

لیشمن ها وارد گلبول سفید(ماکروفاژ) می شوند

اولین بار فردی به نام لیشمن ، پزشک ارتش انگلیسی ،در هند توانست لیشمانیا را در طحال یک کودک کشف کند .

اندازه پشه خاکی حدود دوتا سه میلی متر است و به رنگ خاکستری هستند.

معمولا در مناطق کثیف و دارای نخاله و خاک زیاد هستند و درآنجا تخم گذاری میکنند.

جالب است بدانید برخلاف پشه خاکی،پشه آنوفل درمالاریا آب های راکد تخم گذاری می کند

بیشترین فعالیت آن ها صبح زود و غروب ها است.

به هنگام نشستن برروی اجسام بال هایش را با زاویه 45درجه مانند لبه های قیچی جمع می کند‌.

معمولا مبارزه سیستم ایمنی تلاش می کند تا ماکروفاژ هارا فرابخواند چون ماکروفاژ قدرت بلع وسیعی دارد و بعد،انفجار تنفسی رخ می دهد و در اثر تبدیل پراکسیدهیدروژنH2O2 به نیتریک اکساید NOو مولکول O2ماده فوق العاده سمی و خطرناک تولید می شود و به این صورت انفجار تنفسی رخ می دهد که می تواند هرنوع ماده خارجی را نابود کند.

انگل لیشمن در داخل گلبول سفید ماکروفاژ کاری می کند که انفجار تنفسی رخ دهد و ماکروفاژ را پاره می کنند و  خودشان سالم می مانند و تکثیر پیدا می کنند.

نوع تقسیم آن ها دوتایی است.

لیشمانیا باعث زخم پوستی و درگیر شدن اندام های داخلی مثل طحال،غدد لنفاوی،مغز استخوان می شود.

به همین خاطر،گاهی پشه خاکی فردی را نیش میزند اما فرد بیمار نمیشود زیرا مکانیسم انفجار تنفسی بر عملکرد این انگل غلبه کرده است.

گفتیم لیشمانیا دو فرم جلدی و احشایی دارد

فرم جلدی(سالک)

چرا به این نام خوانده می شود

زخم سالک حدود یک سال طول می کشد تا بهبود یابد و جای زخم باقی می ماند و چون بیشتر در ناحیه اسیا دیده می شود به آن زخم شرقی می گویند.

سالک در ایران سالانه حدود بیست هزار نفر را مبتلا می کند

دو نوع سالک در ایران وحود دارد

الف.سالک روستایی:که در آن زخم مرطوب است و ترشحات زیادی دارد و مانند کوه آتشفشان اثرات خود را برجای می گذارد.

ب.سالک شهری:زخم خشک است و ترشحات کمتری دارد.

سالک روستایی از جوندگانی که در بیابان ها هستند مثل موش ها منتقل می شود.و از موش ها به پشه خاکی سرایت می کند

اگر به طور اتفاقی انسان وارد محل زندگی این جوندگان شود پشه خاکی از انسان هم استفاده کرده و انسان را نیش می زند.

در این بیماری دوره بیماری زیاد نیست و دوره کمون آن چندهفته است و طول درمان آن سه تا شش ماه

زخم های آن بیشتر در ناحیه دست وپا دیده می شود و درصورت کمتر است.

به این صورت است که ابتدا یک پاپول یا برامدگی توپر و کوچک با حدود مشخص در پوست ایجاد می شود و سپس برجسته تر می شود و گسترس می یابد و تبدیل به زخمی می شو. که ترشح دارد و به تدریج از قسمت مرکزی بهبود می یابدو به حاشیه ها می رسد(کوه اتشفشان)

در ناحیه آسیب دیده ،درد ،خارش و سوزش داریم.

عفونت های ثانویه در ان میتواند دیده شود و خون ریزی ندارد مگر در اثر خارش خون ریزی ایجاد شود.

مطالب خواندنی:

زخم ها بیشتر در محل گزش پشه خاکی ایجاد می شود و بعد از پنج تا شش ماه که زخم بهبود یافت جای اسکار آن برای همیشه بافی می ماند.اندازه اسکار باقی مانده حدودا به اندازه یک سکه است.

محل ورود لیشمانیا از طریق ماکروفاژ و از طریق زخم است ولی با پوشاندن زخم می توان از آلوده شدن پشه خاکی جلوگیری نمود.(راه مبارزه با پشه خاکی)

 

سالک شهری

مخزن آن انسان است یعنی پشه خاکی انسان را آلوده کرده و انسان است که ناقل لیشمانیا می باشد.

دوره کمون آن نسبت به نوع روستایی سالک بیشتر است و دوماه تا 8,10ماه طول می کشد .

ضایعات آن بیشتر در ناحیه صورت است و زخم هایی که ایجاد می شوند علی رغم درمان و بهبودی خودبه خود بعداز مدتی یعنی 6ماه تا یکسال عود می کنند.

مبارزه با نوع روستایی سالک سخت تر است چراکه وقتی مخزن انسان باشد با درمان انسان ها بیماری کنترل می شود اما نمی توان جوندگان را در نوع شهری از بین برد .درمان:

داروی گلوکانتین تزریقی با نام ژنریک( meglomine Antimonate)

 

فرم احشایی لیشمانیا :کالاآزار(kala-azar)

یکی از کشنده ترین بیماری های انگلی است معمولا اگر درمان نشود بالای 90درصد موجب مرگ می شود.

این بیماری اولین بار در هند تشخیص داده شد

کالا آزار در لغت به معنای بیماری سیاه است

نوعی کالاآزار که در ایران وحود دارد نوع مدیترانه ای نامیده می شود

ناقل ان پشه خاکی است و مخزن بیماری سگ سانان یه ویژه خود سگ ها هستند.

غالبا در سگ ها علائمی ندارد بعضی از سگ ها علائم دارند و گوشه گیر و لاغر می شوند ،بیماری را به پشه خاکی منتقل کرده و انگل از طریق پشه خاکی وارد بدن انسان می گردد.

کالاآزار باعث سیاه شدن پوست ناحیه شکم می شود.به طور ناشناخته به دلیل ترشحات و سمومی که دلرد باعث تجمع ملانین در پوست ناحیه شکم و دست و پاها می شود

بیماری در کودکان زیر 10سال دیده می شود در بیشتر موارد به دلیل اینکه سیستم ایمنی بدن رشد کافی پیدانکرده است.

در ایران اولین بار در استان اردبیل در مشکین شهر و گرمین در کودکان مشاهده کردند که لاغر و مریض می شوند و تب می کنند و رشدشان مختل می شود و دچار کم آبی می شوند.

با درمان های معمولی درمان نمی شوند و تشخیص سایر بیماری ها مثل آنفولانزا، تیفوئید و عفونت می دادند.

اگر درمان به موقع و موفقیت آمیز نباشد به احتمال بالای 90%فوت می کند و اگر درمان به موقع باشد نجات می یابد.

علائم در کودکان

الف.تب بالا به این صورت که غروب تب بالاست و سپس افت می کند  و دوباره آخر شب دما بالا می رود.

ب.لاغری و اختلال رشد

پ.کم خونی و کاهش گلبول سفید و پلاکت ها(پان سیتو پنی)

ت.بزرگ و متورم شدن غدد لنفاوی

ث.سرکوب مغز استخوان و اختلال خون سازی

ج.سوءتغذیه پروتئین یا کواشیورکور در اثر پایین آمدن آلبومین خون

در سگ های آلوده بزرگی طحال و لاغری سگ دیده شد.

از انجا که این بیماری ماکروفاز های کبد،طحال و غددلنفاوی را درگیر می کند باعث بیماری های اسپلنومگالی یا بزرگ شدن غیرطبیعی طحال و هپاتومگالی یا بزرگ شدن کبد ،و در نهایت بزرگ شدن شکم می شود.

به دلیل تب و بی اشتهایی و کمبود پروتئین ،ادم و تورم دارند.

دوره کمون ان طولانی و چندهفته تا چند ماه (شش ماه) است.

پیشگیری

الف.مبارزه با پشه خاکی

ب.سم پاشی محیط های مشکوک به بیماری

پ.آغشته کردن توری ها به پشه کش

ج .استفاده از پماد سنگر که با بوی بدی که متساعد می کند موجب دور شدن پشه از اطراف می گردد.

درمان

داروی گلوکانتین به مدت 28روز به صورت تزریقی

داروی آمفوتریسین در صورت مقاومت به گلوکانتین

توجه :بیماری می بایست حتما درمان شود که درغیراین صورت بالای90%مرگ و میر خواهیم داشت.

You might also like

Leave A Reply

Your email address will not be published.